• кан басым катуу баш оору менен коштолсо
• жүрөк айлануу болсо
• көз алдында кара тактар көрүнүшү же көрүүнүн тумандашы
• дем алуу: аба жетпей калуу же дем алуунун кыйындашы

• Тынчтык. Бейтапты төшөккө жаткырып, баш жагына бийик жаздык коюу менен жарым отурган абалга келтириңиз Бул баш тарапка кан агымын азайтат
• Таза аба. Бөлмөгө таза аба киргизиңиз, терезени ачып коюңуз. Кысылган кийимдерди чечип же бошотуңуз
• Дары. Эгер адам гипертоник болуп, дарыгер мурда жазып берген болсо, шашылыш колдонулуучу дарысын берсеңиз болот (мисалы: Каптоприл же Моксонидин — тилдин астына)
• Паника болбосун. Коркуу жана стресс кан басымды дагы көтөрөт. Терең жана жай дем алууга жардам бериңиз

Кан басымды өтө тез түшүрүүгө болбойт (бир саат ичинде баштапкы көрсөткүчтөн 20%дан көп эмес). Кан басымдын Өтө тез түшүрүү инсультка алып келиши мүмкүн

• Оору эс алган абалда (тынч жатсаңыз да) кетпесе
• Оору 5 мүнөттөн узакка созулса

• Толук тынчтык. Кандайдыр бир физикалык кыймыл-аракетке катуу тыюу салынат. Бейтап дааратканага чейин баспашы керек — бул жүрөк булчуңдарына күч келтирип, абалды кескин начарлатат
• Дененин абалы. Адамды жарым отурган абалда кармаңыз, Буттары тизеден бир аз бүгүлгөн болушу керек
• Аспирин.Эгер аллергиясы жок болсо жана ашказан жарасы күчөп турган мезгил болбосо, 250–300 мг аспирин чайнатууга болот. Бул канды суюлтуп, өмүрдү сактап калышы мүмкүн
• Нитроглицерин. Бул дары дарыгер мурда жазып берген учурда гана берилет. Кан басымы төмөн болсо, ал эсин жоготууга алып келиши мүмкүн

• Ордунан турууга жана басууга
• Тамеки тартуу
• «Өзүнөн өзү өтүп кетет» деп күтүү

• Температура дары ичкенден кийин 1 сааттын ичинде такыр түшпөсө
• Адамдын аң-сезими бузулса
• Тырышуу (судороги): Денеси титиреп, булчуңдары карышып баштаса
• Териде катуу исиркек (сыпь) пайда болсо

• Ысытманы түшүрүүчү дары. Парацетамол же ибупрофен негизиндеги препарат бериңиз
• Көп суюктук ичирүү. Жылуу (ысык эмес) суу же морс майда ууртамдар менен ичирип туруңуз
• Физикалык муздатуу. Ашыкча кийимдерди чечиңиз. Терини бөлмө температурасындагы суу менен (болжол менен 30°C) сүртсө болот

Спирт же уксус менен сүртүүгө (тери аркылуу ууланууга алып келиши мүмкүн), адамды калың жуурканга ороп коюуга («тердесин» деп) — бул ысып кетүүгө жана ички органдардын кызып кетишине алып келет

1. Жабыркаган адамдын артына туруңуз. Аны белинен колуңуз менен кучактаңыз

2. Бир колуңузду муштум кылып түйүңүз. Муштумду баш бармак жагы менен киндиктен бир аз жогору, кабыргалардын астына коюңуз

3. Экинчи колуңуз менен муштумду кармаңыз. Андан кийин кескин жана күчтүү кыймыл менен жогору жана өзүңүзгө карай тартыңыз, адамды көтөргөндөй аракет жасаңыз

4. Кайталаңыз. Бул кыймылды бөтөн зат сыртка чыгып кеткенче же адам эсин жоготконго чейин кайталаңыз

• Ашказанды жууш: эгер адам эсинде болсо - 3–4 стакан таза суу ичирип, андан кийин тилдин түбүн басып кусууну чакырыңыз. Бул аракетти чыккан суу тунук болгонго чейин кайталоого болот
• Сорбент берүү: берсеңиз болот, активдештирилген көмүр: дене салмагынын ар бир 10 кг үчүн 1 таблетка же заманбап сорбент-гель препараттары
• Дененин абалы (Коопсуздук): эгер кусуу болуп жатса, адамды катуу түрдө капталына жаткырыңыз. Бул кусундуга муунуп калуудан сактайт
• «Далилдерди» сактаңыз: эгер уулануу төмөнкү нерселерден болсо: козу карын, дары-дармек, химиялык заттар — алардын таңгактарын же тамактын үлгүсүн сактап коюңуз. Бул дарыгерлерге туура антидотту тез тандоого жардам берет

• Кусууну чакырууга болбойт, эгер адам төмөнкүлөрдү жутуп алса: кислота, щелочь, бензин. Бул учурда кусуу кызыл өңгөчтү кайрадан күйгүзүп жибериши мүмкүн
• Эсин жоготкон адамга кусууну чакырууга болбойт. Бул муунуп калууга алып келет
• Кислотаны щелочь менен «нейтралдаштырууга» аракет кылбаңыз (мисалы, сода берүү). Ашказандын ичинде химиялык реакция болуп. Бул ашказандын дубалдарынын жарылып кетишине алып келиши мүмкүн